Varant Nedir?

Varant Nedir?

Elinde bulunduran kişiye, dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir fiyattan belirli bir tarihte veya belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğindeki sermaye piyasası aracını ifade eder. Varant satın alan yatırımcı, ödediği bedel karşılığında bir dayanak varlığı değil, o dayanak varlığı alma ya da satma hakkını satın alır.

Varantlar;
Opsiyon sözleşmelerinin menkul kıymetleştirilmiş halidir; Borsaya kote edilir ve pazar açılır. İkinci el piyasada işlem görür. Takası diğer menkul kıymetler gibi yapılır. Yapılandırılmış ürünler sınıfından bir finansal araçtır İhraççının sermaye temin etmek amacı ile ihraç edeceği bir ürün değildir. Tamamen ihraççının şahsi sorumluluğu altındadır. Yatırımcıya ödediği prim karşılığında bir menkul kıymeti, bir menkul kıymet sepetini ya da bir endeksi, vade sonunda veya vadeden önce, belirlenmiş olan bir fiyat seviyesinden (ihraççıdan) alma ya da (ihraççıya) satma hakkı verir. Varantı satın alan yatırımcı yükümlülük değil, hak satın almış durumdadır.

Varantların ihracı, kimler tarafından ihraç edilebileceği, kayda alınması ve alım satımına ilişkin temel esaslar Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından Seri: III No: 37 sayılı Aracı Kuruluş Varantlarının Kurul Kaydına Alınmasına ve Alım Satım İşlemlerine İlişkin Esaslar Tebliği ile düzenlenmiştir. Söz konusu Tebliğ uyarınca varantlar İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda (İMKB/Borsa) işlem görür.

Varantların Borsa’ya kotasyonu ve işlem görmesine ilişkin usul ve esaslar ise 05.01.2010 tarih ve 318 sayılı İMKB Genelgesi ile düzenlenmiş ve kamuya duyurulmuştur. Varantların İMKB’de işlem görebilmeleri için,
ihraççıları ya da ihraççıların anlaştıkları aracı kurumlar tarafından yürütülecek bir piyasa yapıcılık faaliyeti ile desteklenmeleri gereklidir. Piyasa yapıcı kurum, likit ve düzenli bir piyasa oluşmasına yönelik olarak sürekli alım-satım emri (kotasyon) vermekle yükümlüdür. Piyasa yapıcılık sisteminin yararları şöyle sıralanabilir:

Likidite : Piyasada her zaman alış ve satış kotasyonu bulunduğu için piyasa fiyatından işlem yapmak isteyen yatırımcılar bu imkâna seansın her anında sahip olmaktadır.

Fiyat İstikrarı : Piyasa yapıcılar fiyat dalgalanmalarını azaltabilmektedirler. Özellikle varantlar gibi fiyat hesaplamaları karmaşık formüllere ve çok sayıda bileşene dayalı ürünlerde bu konu daha da önem kazanmaktadır.

Emirlerin Dengelenmesi : Piyasa yapıcılar emirlerde arz ya da talep fazlası olması durumunda piyasaya müdahalede bulunarak bu fazlayı karşılamakta ve dengenin korunmasını sağlamaktadırlar.

Çabukluk : Emirlerin gerçekleşmesi için karşı yönde emirlerin piyasaya gelmesini beklemeye gerek yoktur. Yatırımcılar, başka emir gelmese de kotasyon fiyatlarından işlem gerçekleştirebilir.

Dayanak : Varantlar yapılandırılmış ürünler sınıfında yer alan ve menkul kıymetleştirilmiş opsiyon özelliklerini taşıyan ürünlerdir. Varantlar, finansal bir varlığa ya da göstergeye dayalı olarak çıkartılırlar. Varantların alım ya da satım hakkı verdiği bu finansal araçlar “dayanak” olarak adlandırılır.

Varanta bağlı hakkın ilgili olduğu aracın, hisse senedinden (bir ya da daha fazla sayıda) oluşması durumunda “dayanak varlık” ifadesi kullanılırken, hakkın ilgili olduğu aracın endeks olması durumunda “dayanak gösterge” ifadesi kullanılmaktadır. Varantların alma ya da satma hakkı verdiği “dayanak varlık” tek bir hisse senedi olabileceği gibi birden fazla hisse senedinden oluşan bir sepet de olabilir. Bu senetler İMKB Hisse Senetleri Piyasası’nda işlem gören ve İMKB 30 Endeksinde yer alan hisse senetlerinden seçilebilir.

Örnek : Z Bankası tarafından ihraç edilen ve ABC A.Ş. hisse senetlerini 20.12.2014 tarihinde, 6,00 TL’den alma hakkı veren bir varant.
Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve ABC A.Ş. hisse senetlerini 20.12.2014 tarihinde, 5,00 TL’den satma hakkı veren bir varant. Endekse dayalı olarak çıkartılan varantlar ise ilgili olduğu endeksin belirli bir tarihteki değerine göre sahibine nakit akımı sağlarlar. Söz konusu endeksler, İMKB tarafından oluşturulan hisse senedi endeksleridir.
Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve İMKB 100 Endeksini 80,500 puandan, 20.12.2014 tarihinde, alma hakkı veren bir varant.
Örnek: Z Bankası tarafından ihraç edilen ve İMKB 30 Endeksini 70.500 puandan, 20.12.2014 tarihinde, satma hakkı veren bir varant.

Varant Ne Sağlamaz?

Varantlar, yatırımcısına hisse senetlerinin sağladığı
• Kâr Payı Hakkı
• Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan Hakkı)
• Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı
• Şirket Yönetimine Katılma Hakkı
• Oy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı
gibi hakları sağlamazlar. Varant satın alan yatırımcı hisse senedini almış olmaz, hisse senedini alma ya da satma hakkını elde etmiş olur.

Varant Bileşenleri

Vade : Vade ile varantın işleme konulabileceği son tarih ifade edilmektedir. Avrupa tipi varantlarda işleme koyma (diğer bir ifade ile dönüşüm), vade sonunda gerçekleşirken Amerikan tipi varantlarda vadeye kadar herhangi bir tarihte gerçekleştirilebilir.
Varant Dönüşümü : Dönüşüm, varantın işleme konulması, varanttan kaynaklanan hakkın kullanılmasıdır. Dönüşüm, kaydi ve nakit olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilir ve ne şekilde olacağı ihraççı tarafından belirlenir.
Dönüşüm : Dayanağı hisse senedi olan ve takası kaydi olarak gerçekleştirilen alım varantlarında varant sahibinin, ihraççıya izahnamede yer alan fiyat üzerinden hesaplanan bedeli ödemesi ve karşılığında dayanak hisse senetlerini kayden teslim alması yoluyla gerçekleşir.

Hisse senedi ile varant arasındaki başlıca farklar nelerdir?
Varantlar, yatırımcısına hisse senetlerinin sağladığı “Kâr Payı Hakkı, Yeni Pay Alma Hakkı (Rüçhan Hakkı), Tasfiye Bakiyesine Katılma Hakkı, Şirket Yönetimine Katılma Hakkı, Oy Hakkı ve Bilgi Alma Hakkı“ gibi hakları sağlamaz. Varant satın alan yatırımcı hisse senedini almış olmaz, hisse senedini alma ya da satma hakkını elde etmiş olur.

Varant yatırımının riski var mıdır?
Gerekli koşulları sağlayan Banka ve Aracı Kuruluşlar tarafından varant çıkartılabilir. Yatırımcıların kaybı, varantı almak için ödedikleri prim değeri ile sınırlıdır. Yatırımcılar, varant yatırımında önemli oranda kâr edebilecekleri gibi yatırdıkları paranın tamamını da kaybedebilirler. Bu nedenle, varantlara yatırım yapmadan önce varantlara ilişkin temel bilgiler öğrenilmelidir.
a) Varantlar belirli bir vadeye sahiptir. Varanta kısa ve orta vade beklentisiyle yatırım yapılır. Varant yatırımcısının üç seçeneği vardır: Varantın süresinin sona ermesini bekleyebilir, varantı satabilir veya söz konusu varant Amerikan tipi ise vadesi gelmeden de işleme koyup kullanabilir.
b) Kaldıraç etkisi nedeniyle varant alım işlemi yapmanın piyasada lehte çalışabileceği gibi aleyhte de çalışabileceği ve bu anlamda kaldıraç etkisinin yüksek kazançlar sağlayabileceği gibi zararlara da yol açabileceği ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.
c) Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucunda yatırılan paranın tümü kaybedilebilir. Ancak risk, varanta ödenen bedel ve buna ek olarak ödenen komisyon ve diğer ücretler ile sınırlıdır.
d) Varant alım-satımına ilişkin olarak yapılacak teknik ve temel analizlerin kişiden kişiye farklılık arz edebileceği ve bu analizlerde yapılan öngörülerin gerçekleşmeme olasılığının bulunduğu dikkate alınmalıdır.

Varantlar nasıl işlem görür?
Varantlar piyasa yapıcılık yöntemi ile işlem görmektedir. İhraççılar, piyasa yapıcılar aracılığıyla alım-satım kotasyonu verirler. Kotasyonlar gerçekçi fiyat konusunda piyasayı yönlendirir. Piyasa yapıcılığı yatırımcılara
gerçekçi fiyatlar seviyesinde pozisyona girme ve pozisyondan çıkma imkanı verir. Yatırımcılar teminat yatırmadan, doğrudan varantı alıp satarak işlem yapmaktadırlar. Varant piyasasında açığa satış mümkün değildir.

Varant fiyatını hangi faktörler etkiler?
Varantın fiyatını; dayanak varlığın kârlılığına ilişkin beklentilerin değişmesi, Merkez Bankası’nın faiz politikasını değiştirmesi, temettü beklentilerindeki değişmeler, sermaye artırımı açıklamaları ve bunun yanı sıra;
a) Dayanak varlık spot fiyatı,
b) Dayanak varlığın ileriye dönük fiyat oynaklığı,
c) Kullanım fiyatı,
d) Vadeye kalan gün sayısı etkiler. Vadeye kalan gün sayısı arttıkça varantın zaman değeri artar; varantın içsel değeri veya zaman değeri artar ise varantın fiyatı artar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir