Bilanço Teknikleri

Bir şirkete yatırım yaparken faaliyet alanlarından mali tablolarına kadar tüm omurgası en ince ayrıntısına kadar araştırılması gerekiyor. Ve tabi mutlaka teknik analiz ile temel analiz bilgisi de gerekli ki yatırım kararlarının sağlıklı alınma oranı yükselsin. Teknik analiz uzmanlık ister, hisse senedinin çizdiği grafikleri okumak ve gidebileceği yönü öngörmeye çalışmaktan geçer. Temel analiz yapmak için de elbette uzman olmak gerekir ama uzman değilseniz bile tablolardaki kritik değerleri yorumlayabilmek başlangıçta temel analiz için yeterli olacaktır. Burada püf nokta ortak olunan firmanın gelir tablolarındaki ve bilançolarındaki bir takım kalemleri kavramak ve yorumlamak temel olarak firma hakkında öngörüde bulunulmasını sağlayabilir.

Öncelikle Bilanço’ya kısaca bir tanım yapalım.

Bilanço’ya faaliyet döneminde belirli bir tarih itibariyle şirketin mevcutları ile bu mevcutların hangi kaynaklardan karşılandığını gösteren finansal tablo diyoruz. Bilançonun mevcutları aktifleri, ve bu aktiflerin nereden karşılandığını gösteren bölümü ise pasif olarak gösterilir. işletmenin varlıkları hangi kaynaklardan karşılanmışsa bilançonun pasif kısmında borç  veya öz kaynak olarak gösterilir. Bilançonun aktif bölümünde dönen varlıklar ile duran varlıklar toplamı yer alır. Bilanço tarihi itibariyle bir cari dönem içinde nakde dönüşebilecek varlıklar dönen varlıklar olarak adlandırılır. Bir yıldan fazla sürede nakde dönüşebilecek varlıklarsa duran varlıklar olarak adlandırılır. Şirket bu varlıkları ya öz kaynaklardan karşılamıştır ya da borçlanarak sağlamıştır. Borç kaynaklar kısa,orta,uzun vadeli olabilir. Öz kaynakları; firmanın ödenmiş sermayesi, sermaye yedekleri, kar yedekleri, geçmiş yıllar karları ya da zararları ve dönem net karından ya da zararından oluşur.

Bilanço ve Gelir Tablolarının analizleri en yaygın dört analiz tekniği ile yapılır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz ;

·         Trend Analizi

·         Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (yatay analiz)

·         Dikey (Yüzde) Analizi

·         Oran (Rasyo) Analizi

Trend Analizi

Trend Analizi ; Gelir Tablolarında ve Bilançolarda yer alan kalemlerin dönemler itibariyle değişiminin hesaplandığı bu kalemlerin seçili süre zarfında gösterdikleri eğilimlerin yorumlanması için kullanılan analiz türüdür. Analiz yapılırken seçilen yılı izleyen yıllardaki finansal tablo kalemlerinin seçilen yıla göre olan eğilimleri ortaya çıkartılır. bu analizde dikkat edilmesi gereken önemli noktalardan biri baz olarak seçilecek yılın çok extreme bir yıl olmamasına dikkat edilmelidir. Mesela kriz döneminden geçmiş bir yılı baz alarak ileriki yıllara ait analizlerin yanıltıcı olmasına sebep olabilir. Çok başarılı ya da çok başarısı bir yıldan ziyade nisbeten ortalama rakamlarla tamamlanmış bir yılın seçilip baz alınması trend analizinde en doğruya yakın sonucu verecektir. Baz yıl seçildikten sonra bu yıla ait rakamlar bir endex gibi 100 olarak belirlenir. Baz alınan yıla eğimlendirilerek yıllardaki mali tablo verileri de baz yıla oranlanıp 100 ile çarpılarak eğimleri hesaplanır ve trend değişimleri ortaya dökülmüş olur. Bu analizde dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta da baz alınan dönemin çok uzun tutulmamasıdır. Dönemlerin uzun tutulması trend analizinde doğru sonuçlar vermeyebilir. Bu analizde en uygun dönem 1 yıllık süreyi baz almaktır.

Trend analizinde en önemli kalemler ise ;

 * Ticari alacakların & satışların eğilimi  * Stokların & satışların eğilimi  * Maddi duran varlıkların & satışların eğilimi

 * Dönen varlıkların & K.V. borçların eğilimi*Maddi duran varlıkların&Öz kaynakların eğilimi *Satışların&Satışların maliyetinin eğilimi

 * Satışların & Faaliyet karı ile Net kar’ın eğilimi  * Öz kaynakların & Net karın eğilimi  şeklinde sıralanabilir.

Hesaplama formülü ; Eğilim (Dikey) Yüzdeleri = (İlgili Yıldaki Hesap Tutarı / İlgili Hesabın Baz Yıldaki Tutarı) X 100 şeklindedir.

Trend analizinde örnek bir tabloyu aşağıdaki şekilde çıkartabiliriz ;

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi

Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (yatay analiz) : Bu analiz Firmanın iki veya daha fazla yılına ilişkin mali tablolarının, birbirini izleyen yıllar bakımından karşılaştırılmalı olarak düzenlenmesi ve bu tablolarda yer alan hesap kalemlerinin yıllar itibariyle gösterdiği değişikliklerin değerlendirilmesi ve oranlandırılması için kullanılır. Karşılaştırmalı tablolar tekniğinde finansal tabloların “2 farklı dönem veya tarihteki verileri karşılaştırılarak tutar ve yüzde (oran) olarak” ne yönde değiştiği belirlenir. Analizde elde edilen sonuçlara göre karşılaştırma yapılan farklı iki döneme ait verilerin değişim yönü tutar ve yüzde olarak yorumlanmaktadır.

Hesap yöntemi şu şekildedir ;

  * Artış veya Azalış (Tutar Olarak)  = Cari Dönem Tutarı  – Önceki Dönem Tutarı

  * Artış veya Azalış [Oran (%) olarak]=(Cari Dönem Tutarı-Önceki Dönem Tutarı)/Önceki Dönem Tutarı X 100

Bu analiz yöntemine örnek olarak aşağıdaki tabloyu verebiliriz ;

Dikey (Yüzde) Analizi

Dikey (Yüzde) Analizi : Mali tablolarda yer alan kalemlerin, bilanço grubu toplamı içindeki oranının bulunarak analiz edilmesi yöntemidir. Bu analizde, bilanço toplamı 100 kabul edilerek her bir kalemin toplama oranı, toplam içindeki yüzdesi hesaplanır. Bu şekilde bilançolar müşterek bir hesaba indirgenir, yani bir başka deyişle rakamlar yüzde ler ile ifade edilir.  Yüzde bilanço her aktif ya da her pasif kaleminin firmanın toplam aktiflerine bölünmesi ile hazırlanır.  Yüzde bilanço özellikle işletmenin aktif ve pasif durumundaki trendi belirlemeye yarar.

Bir başka ifade ile Dikey Analiz tekniğinde, finansal tablolarda yer alan kalemlerin içinde bulunduğu kümenin toplamı içindeki oranı hesaplanır.

Hesaplamalar ise şu şekildedir;

Dikey Yüzdeler = (İlgili Kalem Tutarı / Grup (Genel) Toplam) X 100

Dikey Yüzdeler = (İlgili Hesabın Tutarı / NET SATIŞLAR) X 100

Gelir tablosunda dikey analiz yapılırken ilgili kalem net satışlara oranlanarak hesaplama yapılır.

Bu analiz yöntemine örnek olarak aşağıdaki tabloları verebiliriz ;

Oran (Rasyo) Analizi

Oran (Rasyo) Analizi : Bilançoda yer alan hesaplar arasında oransal olarak kurulan ilişkinin yorumlanması için kullanılan analiz şeklidir. Özellikle kredi sağlayıcı kurumlar ve finans yöneticileri firmanın istatistiklerini incelemek için Oran analizi tekniğini sıklıkla kullanır.

Finansal Rasyoları 4 ana grupta topluyoruz. Bunları;

• Likidite Rasyoları,  • Kârlılık Rasyoları,  • Kaldıraç Rasyoları  • Devir Hızı  Rasyoları olarak sıralıyoruz.

Likidite Rasyoları : Bu rasyoda kullanılan üç önemli oran vardır. Bunlar hesaplama formülleri ile birlikte şu şekildedir ;

CARİ ORAN : Dönen Varlıklar/ Kısa Vadeli Borçlar   (kritik oran 1,5 dir. Bu oradan yüksek çıkan Cari oranın  işletmenin borç ödeme gücünün de yüksek olduğunun göstergesidir)

LİKİDİTE ORANI : (Dönen Varlıklar-Stoklar)/Kısa Vadeli Borçlar  (kritik oran 1 dir. Kısa süreli borçların ödeyebilme gücünü gösterir. Seviyenin ne kadar üstünde ise o kadar makul kabul edilmektedir.)

NAKİT ORAN : Hazır Değerler/ Kısa Vadeli Borçlar  (kritik oran 0,50 dir. Hazır değerlerin K.V. borçlara oranı bu seviyenin üstündeyse firma nakit sıkıntısı yaşamıyor demektir.)

Karlılık Rasyoları : Bu rasyoda kullanılan oranlar ve hesaplama formülleri şu şekildedir ;

ROA AKTİF KARLILIĞI : Net Kar/Toplam Aktif  (kritik oran 0,10 net kar’ın toplam aktife oranı % 10 dan az ise o şirkette yönetim başarısızlığından söz etmek mümkündür.)

ÖZSERMAYE KARLILIĞI : Net Kar/Öz kaynaklar  (kritik oran 0,25 firma öz sermayesinin % 25 si kadar net kar elde edebiliyorsa bu kurum yatırım yapılabilir seviyededir)

NET KAR MARJI : Net Dönem Karı/ Net Satışlar  (kritik oran 0,07 Net kar’ın net satışa oranı % 7 nin üzerinde olması makul sayılır.)

FAALİYET KAR MARJI : Faaliyet Karı/Net Satışlar   (kritik oran 0,17 faaliyet kar marjının % 17 nin üstünde olması firma için makul kabul edilir.)

BRÜT KAR MARJI : Brüt Satış Karı/ Net Satışlar  (kritik oran 0,30 brüt satış kar’ının net satışlara oranı % 30 un altındaysa o firmada brüt kar marjı sıkıntısından söz edilebilir.)

EBITDA MARJI : EBITDA/ Net Satışlar  (kritik oran 0,20 Şirketin operasyonel olarak ne kadar karlı olduğunu görmemize yarar. Oran % 20 nin üstünde ise makul bir Ebitda marjından söz edebiliriz.)

Kaldıraç Rasyoları : Bu rasyoda firmanın ne derecede borca dayandığı ve faaliyetlerinin ne kadarını borç para ile sürdürdüğünü ölçülür. Bu rasyoda kullanılan önemli oranlar ve hesaplama formülleri ile birlikte şu şekildedir;

FİNANSMAN ORANI : Toplam Borçlar/Özkaynaklar (Leverage)   (kritik oran 2,50 Bankaların en önem verdiği 2 kalemden biridir. Şirkete kredi kullandırımı ya da kredi limit açmak için finansman oranın çok yüksek olmamasına dikkat ederler. Toplam boçların özkaynaklardan 2,5 kat fazla olmaması gerekiyor. Aksi halde banka şirkete kredi açmak için tereddütlü olacaktır.)

BORÇLANMA ORANI : Toplam Mali Borçlar/Özkaynaklar (Gearing)  (kritik oran 1,50  Bankaların finansman oranı ile beraber en önem verdiği kalemdir. Bu kriterde mali borçlar toplamının özkaynakların 1,5 katından fazla olmamasına dikkat ederler. Eğer seviyeler kritikse bankalar şirkete tereddütle bakmaya devam edecektir.)

BANKA KREDİLERİ ORANI : K.V.Krediler/Aktif Toplamı   (kritik oran 0,50 Kısa vadeli kredilerin Aktiflere oranı % 25 i geçmemesi gerekiyor.)

BORÇ SERVİS ORANI : EBITDA/(K.V.Mali Borçlar+ Finansman Giderleri)  (kritik oran 1 dir. Firmanın Borç geri ödeme gücünü belirler. Kritik seviye % 100 dür. Yani kısa vadeli mali borçlar ile finansman giderleri toplamı EBİTTA ile kafa kafaya olmalı ya da daha düşük olmalıdır. Eğerki EBİTTA’yı aşıyorsa sorun var diyebiliriz.)

Devir Hızı Rasyoları : Bu rasyo firmanın  aktiflerini ne kadar etkin bir şekilde kullandığını gösterir. Bir işletmenin alacak devir hızının yavaş olması, işletmenin alacaklarını tahsilde güçlük çekmesinin bir göstergesidir. Kredili satışların geri dönüş süresinin geç olması da bunda etken olabilir. Firmanın aktif devir hızının yavaşlaması, bu firmada atıl kaynaklar bulunduğu konusunda ipuçları da verir. Bu rasyoda kullanılan önemli oranlar ve hesaplama formülleri ile birlikte şu şekildedir ;

AKTİF DEVİR HIZI : Net Satışlar/Toplam Aktif  (kritik oran 1,50 Yatırımla büyüyen şirketler için aktif  devir hızının bir hayli yüksek olması gerekmekte. Zaten yatırım esnasında oran elbette düşüyor. Dolayısıyla yatırımlar öncesi bu oranın düşük olmaması yatırım sürecinin sancılı geçmemesi için önemlidir)

İŞLETME SERMAYESİ DEVİR HIZI : Net Satışlar/Dönen Varlıklar  (kritik oran 4 dür. Net çalışma sermayesinin yeterli olup olmadığını bu kriter ile anlıyoruz. Bu kriterde net satışların dönen varlıklara oranı 4 olması gerekiyor. Eğer ki ortaya çıkan oranlar bu seviyeden düşükse şirketin net çalışma sermayesine sahip olduğunu stok ve alacak devir hızının yavaş olduğu ve işletmenin ihtiyaç fazlası nakit değere sahip olduğunu sonucuna varabiliriz. seviyenin yüksek olması da net çalışma sermayesinin verimliliğinin yüksek olduğunu gösterir.)

STOK SÜRESİ : 365 /Stok Devir Hızı (kritik değer 30 gündür. Tedarik edilen ürünlerin 30 gün içinde satışının tamamlanması stok sürecinin iyi yönetildiği anlamına gelir. Bu seviye sektörden sektöre farklılık gösterebilir. Örneğin gıda sektörü için bu seviye maksimum 7 gündür.)

ALACAK TAHSİL SÜRESİ : 365/Alacak Devir Hızı (kritik değer 30 gündür. Firma satışını yaptığı ürün ya da hizmetlerinin tahsilat sürecini 30 gün ve altında tutabiliyorsa alacak tahsil sürecini iyi yönetiyor demektir.)